7 viên đá quý huyền thoại trên vương miện hoàng gia thế giới

Trả lời nhanh: Đá quý huyền thoại là những viên đá nổi tiếng vì kích thước hiếm và lai lịch qua nhiều đời. Trong bài này, bạn sẽ gặp Cullinan, Koh-i-Noor, Regent, Orlov cùng những viên đá khác. Bạn cũng biết trọng lượng và nơi có thể xem từng viên.

Vương miện hoàng gia gắn nhiều viên đá quý từng được săn tìm, tranh giành và ghi chép trong lịch sử. Mỗi viên có thể đã qua nhiều đời, được cắt lại và đổi chủ nhiều lần. Bài viết giới thiệu 7 viên đá nổi tiếng còn tồn tại. Bạn sẽ biết trọng lượng, mỏ xuất xứ và nơi có thể xem chúng.

Trả lời nhanh: Carat là đơn vị cân đá quý. Hoàng gia Anh có kim cương Cullinan I (530,2 carat) và Cullinan II (317,4 carat). Họ còn có Koh-i-Noor (105,6 carat), đá đỏ Black Prince's Ruby (spinel, khoảng 170 carat) và lam ngọc Stuart (104 carat). Spinel là một loại đá khác hồng ngọc. Kim cương Regent (140,64 carat) thuộc Pháp. Kim cương Orlov (189,62 carat) thuộc Nga. Kim cương hồng Darya-i-Noor (khoảng 182 carat) thuộc Iran. Phần lớn là kim cương hoặc đá cùng họ với hồng ngọc và lam ngọc. Chúng được chọn vì cứng, có kích thước hiếm gặp và có lịch sử được ghi lại rõ ràng.

Đá quý vương miện hoàng gia là gì?

Đá quý vương miện được gắn trên đồ dùng trong nghi lễ hoàng gia. Đó có thể là vương miện, vương trượng — cây gậy tượng trưng quyền vua — hoặc quả cầu vàng. Chúng thuộc về nhà nước hoặc vương triều, không thuộc riêng người đội. Các bảo vật được bàn giao qua nhiều đời.

Điều thú vị là viên đá thường có tuổi đời lâu hơn chiếc vương miện gắn nó. Thợ kim hoàn từng tháo đá từ bộ cũ để lắp sang bộ mới. Một viên có thể đã nằm trên bốn, năm chiếc vương miện khác nhau.

Vương miện Đế quốc Anh (Imperial State Crown) bản 1937 gắn rất nhiều đá. Theo Bộ sưu tập Hoàng gia Anh, vương miện có 2.868 viên kim cương, 17 viên lam ngọc và 11 viên ngọc lục bảo. Nó còn có 4 viên hồng ngọc và 269 viên ngọc trai, nặng tổng cộng khoảng 1,06 kg.

Đá quý huyền thoại là gì?

“Đá quý huyền thoại” không phải tên của một loại đá. Đó là cách gọi những viên đá được nhắc lại qua nhiều đời. Người ta nhớ đến chúng vì kích thước hiếm gặp, chủ nhân cũ hoặc dấu vết còn giữ trên đá. Tên gọi ấy không có nghĩa viên đá mang sức mạnh đặc biệt.

Bạn có thể tìm hiểu một viên đá qua ba câu hỏi: Nó đến từ đâu? Nó từng gắn trên món bảo vật nào? Hiện bạn có thể xem nó ở đâu? Cullinan là một ví dụ. Viên đá thô được tìm thấy tại mỏ Premier ở Nam Phi năm 1905. Sau khi cắt, Cullinan I nặng 530,2 carat và gắn trên Vương trượng Thánh giá. Cullinan II nặng 317,4 carat, nằm ở mặt trước Vương miện Đế quốc Anh. Bạn có thể xem cả hai tại Tháp London.

Black Prince's Ruby cho thấy một cái tên nổi tiếng vẫn có thể gây nhầm. Viên đá đỏ khoảng 170 carat này là spinel, một loại đá khác hồng ngọc. Vì vậy, khi đọc chuyện về một viên đá, bạn nên xem cả loại đá, trọng lượng và nơi lưu giữ. Những chi tiết ấy giúp bạn hiểu món bảo vật rõ hơn.

7 viên đá quý nổi tiếng nào đang nằm trên vương miện hoàng gia?

Danh sách này dựa trên độ nổi tiếng và mức độ được ghi chép, không dựa trên giá trị. Hầu hết những viên đá này chưa được định giá công khai.

1. Cullinan I và Cullinan II — hai mảnh của viên kim cương thô lớn nhất từng tìm thấy

Năm 1905, tại mỏ Premier ở Transvaal (Nam Phi), người ta tìm được viên kim cương thô nặng 3.106,75 carat — tương đương 621 gram, lớn nhất trong lịch sử khai thác. Viên thô mang tên Cullinan, theo tên chủ mỏ Thomas Cullinan.

Nhà Asscher ở Amsterdam nhận việc cắt năm 1908, chia viên thô thành 9 viên lớn và 96 viên nhỏ. Cullinan I nặng 530,2 carat, cắt giọt lệ 74 mặt, hiện gắn trên đầu Vương trượng Thánh giá. Đây vẫn là một trong những viên kim cương không màu đã cắt lớn nhất thế giới.

Cullinan II nặng 317,4 carat, cắt đệm (cushion), gắn chính diện ở vành trước Vương miện Đế quốc Anh. Cả hai đang trưng bày tại Jewel House, Tháp London, và đều có thiết kế ổ cho phép tháo ra đeo riêng như trâm cài.

2. Koh-i-Noor — viên đá nhiều tranh cãi nhất

Koh-i-Noor có nghĩa là “Núi Ánh Sáng”. Viên đá đến từ vùng mỏ Golconda ở Ấn Độ. Trước khi người ta phát hiện kim cương ở Nam Phi, Golconda là nguồn của phần lớn kim cương nổi tiếng trong lịch sử. Viên đá từng qua tay các triều đại Mughal, Ba Tư, Afghanistan rồi vương quốc Sikh.

Năm 1852, viên đá được cắt lại ở Amsterdam. Trọng lượng giảm từ khoảng 186 carat xuống 105,6 carat, mất khoảng 42% để đá lấp lánh hơn. Viên đá được mài nhiều mặt theo dáng bầu dục, thay cho kiểu cắt cổ. Sau đó, nó lần lượt gắn trên vương miện Nữ hoàng Alexandra (1902), Nữ hoàng Mary (1911) và vương miện bạch kim năm 1937.

Đây cũng là viên đá bị nhiều quốc gia — trong đó có Ấn Độ, Pakistan, Iran và Afghanistan — chính thức yêu cầu hoàn trả. Tranh chấp đến nay vẫn chưa ngã ngũ, khiến nó hiếm khi xuất hiện trong các nghi lễ lớn.

3. Black Prince's Ruby — viên "hồng ngọc" thật ra không phải hồng ngọc

Trên Vương miện Đế quốc Anh, một viên đá đỏ nằm giữa thánh giá phía trước, ngay trên Cullinan II. Viên đá cỡ quả trứng chim cút, nặng khoảng 170 carat. Suốt sáu thế kỷ, người ta gọi nó là Black Prince's Ruby. Phân tích đá sau này cho thấy đây là đá đỏ (spinel), không phải hồng ngọc.

Viên đá được mài nhẵn theo dáng cong, không cắt thành nhiều mặt. Trên đá còn lỗ khoan từ thời nó được xâu làm hạt đeo. Về sau, lỗ được bịt bằng một viên hồng ngọc nhỏ. Dấu vết này cho thấy đá từng thuộc cách làm trang sức Ba Tư — Ấn Độ: xâu đá thay vì gắn vào khung kim loại.

Theo ghi chép, viên đá từng thuộc Pedro xứ Castile vào thế kỷ 14, rồi được trao cho Edward Hoàng tử Đen. Người ta còn kể rằng vua Henry V đã đội nó trong trận Agincourt năm 1415.

4. Lam ngọc Stuart và lam ngọc St Edward — hai viên đá xanh cổ nhất trong bộ sưu tập Anh

Lam ngọc Stuart nặng 104 carat, được cắt hình bầu dục và gắn ở vành sau Vương miện Đế quốc Anh. Trước năm 1909, viên đá nằm ở mặt trước. Sau đó, nó được chuyển ra sau để nhường chỗ cho Cullinan II.

Saphir St Edward thì nhỏ hơn nhiều nhưng có tuổi đời cao nhất: đá được cắt kiểu rose bát giác và gắn trên thánh giá ở đỉnh vương miện. Theo truyền thống, viên đá này lấy từ chiếc nhẫn của vua Edward the Confessor, an táng năm 1066 — tức khoảng gần một nghìn năm tuổi trong bộ bảo vật.

5. Kim cương Regent — viên đá được giới chuyên môn khen nhiều nhất

Regent nặng 140,64 carat, được cắt nhiều mặt theo dáng gối. Viên đá được khai thác ở Golconda khoảng năm 1698. Nhiều chuyên gia đá quý xếp Regent vào hàng kim cương lịch sử đẹp nhất về độ trong và cách cắt. Nó được cắt ở London theo kỹ thuật cao thời đó, thay vì giữ kiểu cắt cổ của Ấn Độ.

Năm 1717, nhiếp chính Philippe d'Orléans mua viên đá cho vương triều Pháp. Nó được gắn lên vương miện đăng quang của Louis XV năm 1722, sau đó chuyển sang chuôi kiếm nghi lễ của Napoléon Bonaparte.

Regent hiện được trưng bày tại phòng Apollo của Bảo tàng Louvre ở Paris. Bạn có thể xem viên đá ở gần bằng vé bảo tàng thông thường. Không nhiều đá quý hoàng gia được trưng bày như vậy.

6. Kim cương Orlov và viên spinel 398,72 carat của Nga

Orlov nặng 189,62 carat, được mài kiểu hoa hồng cổ của Ấn Độ, với phần đáy cong như mái vòm. Viên đá gắn trên Vương trượng Hoàng gia Nga. Bá tước Grigory Orlov đã dâng bảo vật này cho Nữ hoàng Ekaterina II. Cách mài cổ này giữ được nhiều trọng lượng đá hơn, nhưng đá ít lấp lánh hơn.

Thợ kim hoàn Jérémie Pauzié làm Đại Vương miện Đế quốc Nga năm 1762. Vương miện gắn 4.936 viên kim cương và 75 viên ngọc trai. Trên đỉnh là viên đá đỏ (spinel) nặng 398,72 carat, thuộc hàng lớn nhất thế giới. Cả hai bảo vật hiện thuộc Kho Kim cương (Almazny Fond) trong điện Kremlin, Moskva.

7. Darya-i-Noor — kim cương hồng lớn nhất thế giới

Darya-i-Noor ("Biển Ánh Sáng") là viên kim cương màu hồng nhạt nặng khoảng 182 carat, dáng bảng chữ nhật, cũng đến từ Golconda. Đây được xem là viên kim cương hồng đã cắt lớn nhất được biết đến.

Năm 1965, V. B. Meen và A. D. Tushingham dẫn đầu nhóm nghiên cứu Canada khảo sát Bảo vật Quốc gia Iran. Họ cho rằng Darya-i-Noor và Noor-ul-Ain, nặng khoảng 60 carat, từng là hai phần của viên Great Table lớn hơn. Thương nhân Pháp Jean-Baptiste Tavernier đã mô tả Great Table vào thế kỷ 17. Sau này, Noor-ul-Ain trở thành viên đá giữa vương miện cưới của Hoàng hậu Farah Pahlavi.

Bảy viên đá này khác nhau thế nào về khoáng vật và trọng lượng?

Bảng dưới giúp bạn so sánh nhanh các loại đá. Các bậc độ cứng không cách đều nhau. Kim cương cứng hơn họ đá của hồng ngọc và lam ngọc rất nhiều, dù chỉ hơn một bậc.

Vì sao nhiều viên gọi là hồng ngọc trên vương miện lại là spinel?

Trước thế kỷ 18, người ta chủ yếu phân loại đá theo màu và độ cứng cảm nhận bằng tay. Đá đỏ đủ cứng và trong đều được gọi là hồng ngọc. Vì thế, đá đỏ (spinel) vùng Badakhshan bị gọi nhầm là hồng ngọc vùng Badakhshan (balas ruby) suốt hàng trăm năm.

Đến khi khoa học tinh thể phát triển, giới ngọc học mới có công cụ tách bạch hai loại này. Ba khác biệt then chốt:

• Nhìn qua kính: Đá đỏ (spinel) chỉ cho một ảnh. Với hồng ngọc, mép cắt phía sau trông như bị nhân đôi.
• Mức bẻ cong ánh sáng: Đá đỏ (spinel) ở mức khoảng 1,718; hồng ngọc khoảng 1,762–1,770. Máy đo cho biết những con số này trong vài giây.
• Độ nặng và độ cứng: Đá đỏ (spinel) nặng gấp khoảng 3,60 lần nước cùng thể tích; hồng ngọc gấp khoảng 4,00 lần. Độ cứng trên thang Mohs — cách đo mức dễ trầy của đá — lần lượt là 8 và 9.

Bộ sưu tập hoàng gia Anh còn có viên Timur Ruby nặng 352,5 carat. Đây cũng là đá đỏ (spinel). Trên thân đá khắc tên nhiều chủ nhân cùng tên thời trị vì của họ. Những dòng khắc ấy khiến viên đá trở thành một dấu tích lịch sử, bên cạnh giá trị trang sức.

Người xưa chọn đá lên vương miện dựa trên tiêu chí nào?

Vương miện là vật đội nhiều giờ trong nghi lễ, lại được cất giữ và di chuyển liên tục qua nhiều thế kỷ. Vì vậy tiêu chí chọn đá thiên về kỹ thuật nhiều hơn người ta tưởng:

• Khả năng chống trầy: Kim cương có độ cứng mức 10; họ đá của hồng ngọc và lam ngọc ở mức 9. Bụi thạch anh trong không khí gần như không làm xước chúng. Điều này giúp trang sức bền qua vài trăm năm.
• Kích thước hiếm: đá trên vương miện phải nhìn rõ từ xa hàng chục mét, nên chỉ những viên trên 100 carat mới đủ sức làm điểm nhấn trung tâm.
• Màu đậm và ổn định: đỏ, xanh lam, lục là ba màu tương phản tốt nhất với nền vàng và bạch kim, đồng thời không phai dưới ánh nến.
• Khả năng tháo lắp: nhiều ổ đá được thiết kế mở, cho phép chuyển viên đá sang bộ mới mà không phá hỏng nó.
• Lai lịch rõ ràng: một viên đá có ghi chép chủ nhân liên tục qua các đời luôn được ưu tiên hơn viên đẹp nhưng vô danh.

Ngọc trai là ngoại lệ: độ cứng chỉ ở mức 2,5–4,5 và dễ hỏng vì mồ hôi, hóa chất. Người ta vẫn dùng nhiều vì ánh óng dịu của ngọc trai làm bớt vẻ chói của kim cương. Vì vậy, ngọc trai trên vương miện cổ là phần phải thay nhiều nhất.

Học được gì từ vương miện hoàng gia khi chọn trang sức đá quý cho mình?

Bạn không cần viên đá 500 carat để áp dụng logic của thợ kim hoàn hoàng gia. Năm bước dưới đây rút gọn đúng những nguyên tắc họ đã dùng:

1. Chọn đá theo số lần bạn đeo. Nếu đeo hằng ngày, bạn nên chọn đá có độ cứng từ mức 8 trở lên để khó trầy hơn. Với món chỉ đeo dịp đặc biệt, bạn có thể chọn đá mềm hơn như ngọc lục bảo hoặc ngọc trai.
2. Đo đúng cỡ trước khi đặt làm. Phần giữ viên đá lớn có thể làm nhẫn hoặc vòng nặng lệch một bên. Chỉ sai một cỡ cũng khiến món đồ xoay liên tục khi đeo. Bạn có thể xem cách đo cỡ nhẫn và vòng tay tại nhà trước khi đến tiệm.
3. Chọn màu bạn thấy dễ chịu. Nghiên cứu về màu sắc cho thấy mỗi người có cảm xúc khác nhau với cùng một màu. Màu bạn muốn nhìn mỗi ngày quan trọng hơn màu đang thịnh hành.
4. Xem kỹ phần giữ viên đá. Chấu là các chân kim loại ôm đá. Chấu thấp, ôm sát viền, bền hơn chấu cao hình vương miện. Đá có đầu nhọn như dáng hạt thóc hoặc giọt lệ cần chấu hình chữ V để che đầu nhọn.
5. Hỏi thông tin kiểm định trước khi trả tiền. Với đá tự nhiên tầm trung trở lên, một tờ thông số rõ ràng luôn đáng giá hơn mọi lời mô tả bằng miệng.

Đá quý và trang sức có vẻ đẹp riêng, có thể gợi kỷ niệm và giúp bạn thấy tự tin. Chúng không thay thế việc chăm sóc sức khỏe hay quyết định về tiền bạc. Bạn nên cẩn thận với quảng cáo hứa quá nhiều về sức khỏe hoặc tài lộc mà không có cơ sở khoa học.

Xem đá quý hoàng gia thật ở đâu và đọc thông số thế nào cho đúng?

Phần lớn các viên đá kể trên hiện mở cửa cho công chúng. Đây là những điểm đến đáng ghi vào danh sách nếu bạn đi du lịch:

• Jewel House, Tháp London (Anh): Cullinan I và II, Koh-i-Noor, Black Prince's Ruby, hai viên saphir cổ.
• Galerie d'Apollon, Bảo tàng Louvre (Pháp): kim cương Regent và phần còn lại của bảo vật vương triều Pháp.
• Kho Kim cương, điện Kremlin (Nga): Orlov, Đại Vương miện Đế quốc và viên spinel 398,72 carat.
• Kho báu Quốc gia, Ngân hàng Trung ương Iran, Tehran: Darya-i-Noor, Noor-ul-Ain, vương miện Kiani và Pahlavi.
• Kaiserliche Schatzkammer, Wien (Áo) và lâu đài Rosenborg, Copenhagen (Đan Mạch): hai bộ bảo vật châu Âu ít đông khách hơn nhưng rất đầy đủ.

Với trang sức hằng ngày, giấy kiểm định giống như lý lịch của viên đá. Trước hết, bạn xem tên loại đá. Ví dụ: họ đá của hồng ngọc và lam ngọc (corundum), loại từng bị nhầm là hồng ngọc (spinel), hoặc họ đá của ngọc lục bảo (beryl). Tiếp theo là cân nặng tính bằng carat, kích thước tính bằng milimét, màu và kiểu cắt. Quan trọng nhất, bạn hãy xem đá đã được xử lý chưa, chẳng hạn có qua nhiệt hay không.

Bạn nên tra được mã trên giấy kiểm định tại trang web của nơi cấp giấy. Nếu không tra được, tờ giấy chỉ nên dùng để tham khảo. Nếu muốn làm lại phần giữ đá cho trang sức cũ, bạn hãy đo trước ngón tay hoặc cổ tay. Bạn có thể làm theo cách đo bằng dây và thước tại nhà. Kích thước phần giữ đá mới sẽ ảnh hưởng đến độ ôm của món đồ.

Câu hỏi thường gặp

Viên kim cương không màu nào lớn nhất trong các bộ bảo vật hoàng gia? Cullinan I nặng 530,2 carat, gắn trên Vương trượng Thánh giá của Hoàng gia Anh. Đây là viên kim cương không màu đã cắt lớn nhất trong các bộ bảo vật hoàng gia.

Koh-i-Noor có phải viên kim cương lớn nhất thế giới không? Không. Sau lần cắt lại năm 1852, Koh-i-Noor chỉ còn 105,6 carat — nhỏ hơn Cullinan I, Orlov, Darya-i-Noor và Regent. Danh tiếng của nó đến từ lịch sử chuyển giao qua nhiều triều đại, không phải từ kích thước.

Vì sao đá quý hoàng gia hầu như không được định giá? Vì chúng là bảo vật nhà nước, không thuộc diện mua bán, nên không có giao dịch tham chiếu để định giá thị trường. Các con số lan truyền trên mạng thường chỉ là ước tính không chính thức.

Người thường có mua được đá quý cùng loại với vương miện không? Có. Kim cương, saphir, hồng ngọc và spinel đều được bán rộng rãi ở nhiều mức trọng lượng và chất lượng. Điểm khác biệt nằm ở kích thước và lai lịch, chứ không phải ở bản chất khoáng vật.

Tóm lại, phần lớn đá quý nổi tiếng trên vương miện hoàng gia là kim cương và corundum vì đây là hai nhóm khoáng vật đủ cứng để tồn tại nguyên vẹn qua nhiều thế kỷ nghi lễ. Nhiều viên mang tên gọi lịch sử không chính xác — Black Prince's Ruby và Timur Ruby thật ra là spinel, chỉ được làm rõ khi khoa học ngọc học ra đời. Và điều thú vị nhất là gần như toàn bộ những viên đá này đều đang mở cửa cho công chúng chiêm ngưỡng tại London, Paris, Moskva, Tehran và Wien.

Đá quý huyền thoại nào nằm trên vương trượng?

Cullinan I gắn trên Vương trượng Thánh giá của Anh. Kim cương Orlov gắn trên Vương trượng Hoàng gia Nga.

Koh-i-Noor và Darya-i-Noor có phải cùng một viên đá không?

Không. Koh-i-Noor nặng 105,6 carat thuộc bộ sưu tập Anh. Darya-i-Noor nặng khoảng 182 carat và thuộc Iran.

Một viên đá quý có thể đi qua nhiều vương miện không?

Có. Koh-i-Noor từng được gắn trên các vương miện làm năm 1902, 1911 và 1937.